Hekima Anaita

Lango la mji lililojaa watu. Wafanyabiashara wanapaza sauti wakitaja bei zao. Punda wanalia. Watu wanasukumana wakipita. Na juu ya kelele hizo zote, sauti moja inasikika waziwazi. Sikilizeni! Ninawaita ninyi. Ndiyo, wewe.

Kitabu cha Mithali ni mkusanyiko wa misemo ya hekima, iliyokusanywa ili kuwafundisha vijana jinsi ya kuishi vizuri katika ulimwengu wa Mungu. Sehemu kubwa yake ni mashauri mafupi na makali. Lakini katika sura ya nane na ya tisa, kitabu kinafanya jambo tofauti. Kinachora picha. Hekima anakuwa mtu, mwanamke anayetoka kwenda barabarani kuwatafuta watu. Hajifichi ndani ya maktaba, wala hasubiri watu werevu waje kwake. Anakwenda mahali walipo watu wote. Kilele cha kilima. Njia panda. Lango la kuingia mjini.

Ninawaita ninyi, enyi wanadamu, anasema. Ninyi msiojua kitu, jifunzeni busara. Ninyi wapumbavu, pateni ufahamu. Angalia ni nani anayemwita kwanza. Si wataalamu. Ni wale wanaojua kwamba hawajui mengi. Anatoa madai makubwa. Chagueni mafundisho yangu badala ya fedha, na maarifa kuliko dhahabu iliyo bora kabisa. Hekima ina thamani kuliko vito vya gharama. Hakuna chochote unachoweza kukitamani kinachoweza kulinganishwa naye. Anasema wafalme hutawala vema kwa sababu yake. Anasema, wale wanaonipenda, mimi nawapenda nao, na yeyote anayenitafuta kwa bidii atanipata. Na anasema hekima inaanzia wapi. Kumcha Bwana, anasema, ni kuchukia uovu: kiburi, majivuno, na kinywa kilichopotoka. Hekima si werevu peke yake. Ni wema.

Kisha hotuba yake inarudi nyuma mpaka mwanzo kabisa. Tangu mwanzo wa njia zake, Bwana alinimiliki, kabla ya kazi zake zote za zamani. Kabla milima haijakaa mahali pake. Kabla chemchemi hazijabubujika kutoka vilindini. Alipozisimika mbingu, mimi nilikuwako. Alipoiwekea bahari mpaka wake, ili maji yasiivuke amri yake, nilikuwa pale kando yake. Na hapa ndipo penye uzuri. Hakuwa amesimama kwa ukakamavu kama askari kwenye zamu. Nilikuwa furaha yake siku baada ya siku, nikishangilia mbele zake wakati wote, nikiufurahia ulimwengu wake wenye watu, na nikiwafurahia wanadamu. Hekima ile ile iliyoziunda nyota inawafurahia watu. Naye anamaliza hotuba yake kwa ahadi. Yeyote anayenipata mimi, ameupata uzima.

Katika sura ya tisa, Hekima anaandaa karamu. Amejenga nyumba yake na kuchonga nguzo zake saba. Amechinja wanyama, amechanganya divai yake, na ameandaa meza yake. Anawatuma wajakazi wake waite kutoka mahali palipoinuka zaidi mjini. Yeyote asiyejua kitu, na aingie hapa! Njooni, mle mkate wangu, mnywe divai niliyoichanganya. Acheni njia zenu za kipumbavu, mpate kuishi. Tembeeni katika njia ya ufahamu. Na katikati ya sura hiyo unakuja mstari ambao kitabu kizima kinauegemea. “Kumcha BWANA ndio mwanzo wa hekima; Na kumjua Mtakatifu ndio ufahamu.”

Lakini kuna sauti nyingine. Kitabu cha Mithali kinamwita Upumbavu. Ana kelele nyingi, anasema mwandishi, wala hajui lolote. Anaketi mlangoni pa nyumba yake, mahali pa juu mjini, na kuwaita watu wanaopita wakienda moja kwa moja katika njia zao. Naye anatumia maneno yale yale kabisa. Yeyote asiyejua kitu, na aingie hapa! Kisha anaongeza ujanja wake mwenyewe. Maji ya kuiba ni matamu. Mkate unaoliwa kwa siri una ladha nzuri sana. Inasikika kama jambo la kusisimua. Inasikika kama njia ya mkato. Lakini sura inamalizika kwa onyo. Watu wanaoingia hawatambui njia ile inakoelekea. Wageni wake wanaishia katika vilindi vya kaburi.

Kwa nini Hekima anasimama langoni pa mji? Katika Israeli ya kale, lango lilikuwa zaidi sana ya mlango tu. Lilikuwa mahali pa mikutano ya mji, soko lake, na mahakama yake. Kitabu cha Ruthu kinamwonyesha Boazi akiketi langoni pamoja na wazee wa mji, ili kumaliza shauri la kisheria la jamaa mbele ya mashahidi. Nabii Amosi aliwaambia watu wasimamishe haki langoni. Kwa hiyo Hekima hapigi kelele kutoka pembe tulivu. Anasema pale pale ambapo maamuzi yanafanywa, mapatano yanafungwa, na maisha ya watu yanajengwa.

Hekima anaita. Utamkuta katika kitabu cha Mithali, sura ya nane na ya tisa. Sauti mbili, zinazotumia mwaliko ule ule. Meza moja inaongoza kwenye uzima; nyingine inaonekana nzuri tu ukiwa umesimama mlangoni. Basi hili hapa ni swali la kwenda nalo. Unaposikia sauti mbili zikikuita wiki hii, utajuaje ipi ni sauti ya Hekima?