Sự Khôn Ngoan kêu gọi

Một cổng thành đông nghịt người. Những người buôn bán rao giá ầm ĩ. Lừa kêu inh ỏi. Người ta chen lấn đi qua. Và vượt lên trên mọi tiếng ồn, có một tiếng nói vang lên. Hãy nghe đây! Ta đang gọi các ngươi. Phải, chính ngươi đó.

Sách Châm Ngôn là một tập hợp những lời khôn ngoan, được gom góp lại để dạy người trẻ biết sống tốt trong thế giới của Đức Chúa Trời. Phần lớn là những lời khuyên ngắn gọn, sắc bén. Nhưng ở chương tám và chương chín, sách làm một điều khác hẳn. Sách vẽ ra một bức tranh. Sự Khôn Ngoan trở thành một con người, một người nữ đi ra ngoài đường phố để tìm người ta. Nàng không trốn trong thư viện, cũng không ngồi chờ những người thông minh tìm đến mình. Nàng đi đến nơi có mọi người. Trên đỉnh cao. Nơi ngã tư đường. Bên cổng vào thành.

Hỡi loài người, ta kêu gọi các ngươi, nàng nói. Hỡi kẻ ngu dốt, hãy học cho biết khôn khéo. Hỡi kẻ dại dột, hãy tìm sự hiểu biết. Bạn hãy để ý xem nàng gọi ai trước. Không phải những bậc chuyên gia. Mà là những người biết rằng mình chưa biết bao nhiêu. Nàng nói những lời thật lớn lao. Hãy nhận sự khuyên dạy ta hơn là bạc, và sự tri thức hơn vàng ròng. Vì sự khôn ngoan quý hơn châu ngọc, mọi vật người ta ưa thích đều chẳng sánh bằng. Nàng nói rằng nhờ nàng mà các vua cai trị cho ngay thẳng. Nàng nói, Ta yêu mến những người yêu mến ta, ai siêng năng tìm kiếm ta thì sẽ gặp ta. Và nàng cho biết sự khôn ngoan bắt đầu từ đâu. Kính sợ Đức Giê-hô-va, nàng nói, ấy là ghét điều ác: sự kiêu ngạo, sự xấc xược, và cái miệng gian tà. Khôn ngoan không chỉ là thông minh. Khôn ngoan là sống tốt lành.

Rồi lời nàng quay ngược về tận thuở ban đầu. Đức Giê-hô-va đã có ta từ khi Ngài khởi đầu đường lối Ngài, trước khi Ngài làm những công việc xưa nhất. Trước khi các núi được đặt vững. Trước khi các nguồn nước sâu tuôn trào. Khi Ngài lập các từng trời, thì có ta ở đó. Khi Ngài định bờ cõi cho biển, để nước không tràn qua mạng lệnh Ngài, thì ta ở bên cạnh Ngài. Và đây là phần thật dễ thương. Nàng không đứng nghiêm cứng nhắc. Mỗi ngày ta là sự vui thích của Ngài, ta hằng vui vẻ trước mặt Ngài, vui vẻ nơi thế gian Ngài dựng nên, và lấy làm vui thích trong con cái loài người. Chính sự khôn ngoan đã nắn nên các vì sao lại tìm thấy niềm vui nơi con người. Và nàng kết thúc bài nói của mình bằng một lời hứa. Vì ai tìm được ta thì gặp sự sống.

Ở chương chín, Sự Khôn Ngoan mở một bữa tiệc. Nàng đã xây nhà mình và đẽo bảy cây trụ. Nàng đã dọn thịt, pha rượu và bày bàn. Nàng sai các tớ gái đi ra, kêu gọi từ những nơi cao nhất trong thành. Ai ngu dốt, hãy rút vào đây! Hãy đến ăn bánh của ta, và uống rượu ta đã pha. Hãy bỏ sự ngu dại đi, thì sẽ được sống. Hãy đi theo con đường thông sáng. Và ngay giữa chương là câu mà cả cuốn sách tựa vào. Kính sợ Đức Giê-hô-va, ấy là khởi đầu sự khôn ngoan.

Nhưng còn có một tiếng nói khác. Sách Châm Ngôn gọi nàng là Sự Ngu Dại. Người viết nói rằng nàng hay la lối, và nàng chẳng biết chi cả. Nàng ngồi nơi cửa nhà mình, trên chỗ cao trong thành, mà kêu gọi những người đang đi thẳng đường mình. Và nàng dùng đúng những lời y như vậy. Ai ngu dốt, hãy rút vào đây! Rồi nàng thêm vào câu của riêng mình. Nước ăn cắp lấy làm ngọt ngào, bánh ăn vụng là ngon thay. Nghe thật hấp dẫn. Nghe như một lối tắt. Nhưng chương sách kết thúc bằng một lời cảnh báo. Những người bước vào không biết con đường ấy dẫn về đâu. Khách của nàng rốt cuộc ở dưới chốn sâu của âm phủ.

Vì sao Sự Khôn Ngoan lại đứng nơi cổng thành? Ở Y-sơ-ra-ên thời xưa, cổng thành không chỉ là một lối ra vào. Đó là nơi hội họp, là chợ, và là tòa án của cả thành. Sách Ru-tơ kể rằng Bô-ô ngồi nơi cổng thành với các trưởng lão để giải quyết một việc pháp lý của gia đình trước mặt các người làm chứng. Tiên tri A-mốt bảo dân chúng hãy lập sự công bình nơi cổng thành. Vậy Sự Khôn Ngoan không lên tiếng từ một góc khuất yên tĩnh. Nàng nói ngay tại nơi người ta đưa ra quyết định, nơi những cuộc mua bán được thỏa thuận, và nơi những cuộc đời được định hình.

Sự Khôn Ngoan kêu gọi. Bạn sẽ tìm thấy nàng trong sách Châm Ngôn, chương tám và chương chín. Hai tiếng nói, cùng một lời mời. Một bàn tiệc dẫn đến sự sống, còn bàn kia chỉ đẹp khi nhìn từ ngoài cửa. Vậy đây là một câu hỏi để bạn mang theo. Tuần này, khi bạn nghe hai tiếng nói cùng gọi mình, bạn sẽ làm sao để biết tiếng nào là của Sự Khôn Ngoan?