Mwendee Chungu

Inama chini. Karibu zaidi. Unauona mstari ule wa chungu wanaovuka njia? Kila mmoja amebeba mbegu kubwa kuliko kichwa chake. Hakuna anayepiga kelele za kutoa amri. Hakuna anayewakagua. Na bado, hawaachi kamwe.

Kitabu cha Mithali ni mkusanyiko wa misemo ya hekima kutoka Israeli ya kale. Mingi yake inatoka kwa Mfalme Sulemani, aliyeishi karibu miaka elfu tatu iliyopita, na mingine ilikusanywa kutoka kwa walimu wenye hekima. Tena na tena, kitabu cha Mithali kinasikika kama mzazi akizungumza na mtoto wake: mwanangu, sikiliza. Katika nchi ya wakulima, ambapo chakula cha familia kwa majira ya baridi kilitegemea walichokipanda wakati wa kiangazi, uvivu haukuwa jambo la kuudhi tu. Ungeweza kumaanisha njaa. Kwa hiyo kitabu cha Mithali kinafundisha juu ya kazi kwa kutumia vitu ambavyo mtu yeyote angeweza kuviona akitembea: chungu mwenye shughuli nyingi, na shamba lililotelekezwa. Hebu tumfikirie baba na mwanawe wakitembea pamoja njia hiyo.

Ni wakati wa mavuno. Ngano inavunwa, na hewa inanukia mavumbi na majani makavu. Baba anasimama na kuonyesha ardhini kwa kidole. “Ewe mvivu, mwendee chungu, Zitafakari njia zake ukapate hekima.” Mvivu ni mtu asiyependa kazi, anayeahirisha mambo kila wakati. Mwangalie, baba anasema. Hana jemadari, hana msimamizi, hana mtawala. Hakuna anayemlazimisha kufanya kazi. Lakini wakati wa kiangazi anakusanya chakula chake, na wakati wa mavuno anakiweka akiba. Majira ya baridi yatakapofika, atakuwa tayari. Mwana anawatazama chungu wakienda huku na huko kwa haraka. Kiumbe kidogo namna hii, na somo kubwa namna hii. Huhitaji mtu wa kukusimamia ili ufanye lililo sawa.

Kisha baba anauliza swali, aina ya swali ambalo mzazi huuliza saa moja asubuhi. Wewe mvivu, utaendelea kulala mpaka lini? Ni lini utaamka uondoke kitandani? Naye anaigiza jibu la mtu mvivu, akipiga miayo: usingizi kidogo tu zaidi, kusinzia kidogo zaidi, kukunja mikono kidogo ili kupumzika. Dakika tano tu zaidi. Inaonekana haina madhara. Lakini kitabu cha Mithali kinaonya kwamba umaskini unanyemelea kama jambazi njiani, na uhitaji unakuja kama mtu mwenye silaha. Asubuhi moja ya uvivu haiharibu maisha ya mtu. Lakini tabia ya kusema kila mara, baadaye, baadaye, polepole inaweza kuyaharibu.

Wanaendelea kutembea, na wanafika kwenye shamba kando ya njia. Kuna jambo lisilo sawa. Sehemu nyingine ya kitabu cha Mithali inaeleza mandhari hii hii kabisa, kwa macho ya mwalimu mwenye hekima. Nilipokuwa nikipita, nililiona shamba la mtu mvivu, shamba la mizabibu la mtu aliyekosa busara. Lote lilikuwa limemea miiba. Viwavi vilikuwa vimefunika ardhi. Ukuta wa mawe uliopaswa kuilinda mizabibu ulikuwa umebomoka. Baba na mwana wanasimama na kutazama kwa muda mrefu. Hakuna aliyelichoma shamba hili moto. Hakuna jeshi lililolikanyaga. Halikutunzwa tu. Na mwalimu katika kitabu cha Mithali anasema, nilisimama, nikalitafakari kwa makini; nikaliangalia, nikajifunza somo. Shamba kama lile ni mahubiri yasiyo na maneno. Kisha anarudia onyo lile: usingizi kidogo, kusinzia kidogo, na umaskini unaingia kimyakimya.

Nchi ya Israeli ina chungu wavunaji, ambao kweli hukusanya mbegu na kuzihifadhi katika vyumba vilivyo chini ya ardhi. Wakulima waliliona hilo. Mishna, mkusanyiko wa mafundisho ya Kiyahudi ulioandikwa karibu mwaka mia mbili baada ya Kristo, hata inajadili ni nani mwenye haki ya nafaka inayopatikana katika mashimo ya chungu shambani mwa mkulima. Chungu walikuwa wamekusanya vizuri kiasi kwamba watu waliona inafaa kuchimba na kuichukua.

Utayakuta mafundisho haya katika kitabu cha Mithali, sura ya sita, mstari wa sita hadi wa kumi na moja, na Mithali sura ya ishirini na nne, mstari wa thelathini hadi wa thelathini na nne. Chungu mdogo, shamba lililojaa vichaka, na neno la hekima juu ya kutoahirisha mambo. Basi hili hapa ni swali la kwenda nalo. Ni kazi gani moja ambayo umekuwa ukiiahirisha kwa kusema baadaye, ambayo ungeweza kuianza leo?