Hãy đi đến loài kiến

Bạn hãy cúi xuống. Gần hơn nữa. Bạn có thấy hàng kiến đang băng qua lối đi không? Con nào cũng tha một hạt giống to hơn cả đầu mình. Chẳng ai hò hét ra lệnh. Chẳng ai đi kiểm tra chúng. Vậy mà chúng chẳng bao giờ ngừng nghỉ.

Sách Châm Ngôn là một tập hợp những lời khôn ngoan của Y-sơ-ra-ên thời xưa. Nhiều lời trong đó là của vua Sa-lô-môn, người sống cách đây gần ba ngàn năm, và những lời khác được gom góp từ các bậc thầy khôn ngoan. Hết lần này đến lần khác, sách Châm Ngôn nghe như một người cha đang nói với con mình: hỡi con, hãy lắng nghe. Ở một xứ sở sống bằng nghề nông, nơi lương thực mùa đông của cả nhà tùy thuộc vào những gì họ trồng được trong mùa hè, sự lười biếng không chỉ gây khó chịu. Nó có thể khiến người ta phải chịu đói. Vậy nên sách Châm Ngôn dạy về công việc bằng những điều ai cũng có thể thấy khi đi dạo: một con kiến bận rộn, và một thửa ruộng bị bỏ bê. Chúng ta hãy hình dung một người cha và đứa con trai cùng nhau đi dạo như thế.

Đang mùa gặt. Lúa mì đang được cắt, và không khí phảng phất mùi bụi và mùi rơm. Người cha dừng lại và chỉ xuống đất. Hỡi kẻ biếng nhác, hãy đi đến loài kiến; hãy xem xét cách sống của nó mà học khôn ngoan. Kẻ biếng nhác là người lười biếng, lúc nào cũng để việc lại sau. Con hãy nhìn nó, người cha nói. Nó chẳng có quan tướng, chẳng có người cai đốc, chẳng có ai cai trị. Chẳng ai bắt nó làm việc. Thế mà trong mùa hạ nó lo sắm sửa lương thực, và trong mùa gặt nó thu trữ đồ ăn. Khi mùa đông đến, nó sẽ sẵn sàng. Đứa con trai nhìn những con kiến hối hả qua lại. Một sinh vật thật nhỏ bé, mà một bài học thật lớn lao. Bạn không cần có ai đứng canh bên cạnh mới làm điều đúng.

Rồi người cha hỏi một câu, loại câu hỏi mà cha mẹ vẫn hỏi lúc bảy giờ sáng. Hỡi kẻ biếng nhác, ngươi sẽ nằm cho đến chừng nào? Bao giờ ngươi mới ngủ dậy? Và ông nhại lại câu trả lời của người lười, vừa nói vừa ngáp: ngủ một chút, chợp mắt một chút, khoanh tay nằm nghỉ một chút. Năm phút nữa thôi. Nghe có vẻ vô hại. Nhưng sách Châm Ngôn cảnh báo rằng sự nghèo khổ sẽ lẻn đến như kẻ cướp dọc đường, và sự thiếu thốn sẽ ập tới như người cầm binh khí. Một buổi sáng lười biếng không làm hỏng cả một đời người. Nhưng thói quen lúc nào cũng nói để sau, để sau, thì dần dần có thể làm hỏng.

Họ đi tiếp, và đến bên một thửa ruộng cạnh đường. Có điều gì đó không ổn. Một đoạn khác trong sách Châm Ngôn mô tả đúng cảnh tượng này, qua đôi mắt của một người thầy khôn ngoan: Ta có đi ngang qua ruộng của kẻ biếng nhác, và vườn nho của kẻ thiếu hiểu biết. Khắp nơi gai góc mọc um tùm. Cây tầm ma che kín mặt đất. Bức tường đá lẽ ra phải che chở vườn nho đã đổ sập. Hai cha con đứng nhìn hồi lâu. Không ai đốt thửa ruộng này. Không đạo quân nào giày xéo nó. Chỉ đơn giản là không ai chăm sóc nó. Và người thầy trong sách Châm Ngôn nói: Ta nhìn xem, và để ý kỹ; ta thấy, rồi nhận được sự dạy dỗ. Một thửa ruộng như thế là một bài giảng không lời. Rồi ông nhắc lại lời cảnh báo: ngủ một chút, chợp mắt một chút, và sự nghèo khổ lẻn vào.

Xứ Y-sơ-ra-ên là nơi sinh sống của loài kiến gặt, chúng thật sự gom nhặt hạt giống và cất trữ trong những ngăn dưới lòng đất. Người nông dân đã để ý điều đó. Sách Mishnah, một tập hợp những lời dạy của người Do Thái được ghi chép lại vào khoảng năm hai trăm, thậm chí còn bàn xem lúa tìm thấy trong hang kiến ở ruộng của một nông dân thuộc về ai. Đàn kiến đã gom góp giỏi đến nỗi người ta thấy đáng công đào lên.

Bạn sẽ tìm thấy những bài học này trong sách Châm Ngôn, chương sáu, câu sáu đến câu mười một, và chương hai mươi bốn, câu ba mươi đến câu ba mươi bốn. Một con kiến bé nhỏ, một thửa ruộng rối bời, và một lời khôn ngoan về việc đừng trì hoãn. Vậy đây là một câu hỏi để bạn mang theo. Có một việc nào bạn cứ nói để sau, mà bạn có thể bắt đầu ngay hôm nay không?