Bago Tuwing Umaga

Mga batong nangitim sa apoy. Mga sirang pintuang-bayan. Mga lansangang dati ay puno ng mga batang naglalaro, ngayon ay tahimik. Nakaupo ang isang lalaki sa gitna ng mga guho ng kanyang lunsod habang sumisikat ang araw. At sa kabila ng kanyang mga luha, may sinabi siyang hindi inaasahan ng sinuman.

Kalilipas lamang ng taong limang daan at walumpu't anim bago si Cristo. Winasak ng hukbo ng Babilonia ang Jerusalem. Sinunog ang templo. Ibinagsak ang mga pader. Maraming tao ang namatay, mas marami pa ang dinalang bihag, at ang mga naiwan ay gutom at wasak ang puso. Ang aklat ng Mga Panaghoy ay limang tula ng pagdadalamhati na isinulat tungkol sa mga araw na iyon. Ang ibig sabihin ng panaghoy ay awit ng pagluluksa. Hindi binanggit ang pangalan ng makata, pero ayon sa isang matandang tradisyon, ito ay si propeta Jeremias, na ilang taong nagbabala na mangyayari ito, at saka nabuhay para makita itong mangyari. Sa ikatlong tula, nagsasalita ang manunulat bilang isang taong lubhang nagdusa. At sa gitna nito, nagbago ang lahat.

Una, tapat siya tungkol sa bigat ng kanyang nararamdaman. Alalahanin mo ang aking kapighatian at ang aking paglalaboy, ang ajenjo at ang apdo. Ang ajenjo at ang apdo ay mapapait na halaman, at sinasabi niyang ganoon kapait ang lasa ng kanyang buhay. Hindi ko ito matigil na isipin, sabi niya, at nanlulumo ang aking kaluluwa sa loob ko. Hindi siya nagkukunwari. Hindi siya nagtatapang-tapangan. Sinasabi niya sa Diyos kung ano talaga ang nararamdaman niya. At pagkatapos ay dumating ang isang maliit na salita: pero. Ito ang aking inaalaala sa aking isip, sabi niya, kaya ako may pag-asa. May isang bagay siyang pinasyang alalahanin.

Dahil sa mga kahabagan ng Panginoon kaya hindi tayo nalipol, sapagkat hindi nauubos ang kanyang habag. Bago ang mga ito tuwing umaga. Dakila ang iyong katapatan. Isipin mo siya, nakaupo sa mga guho sa madaling-araw, habang kumakalat ang liwanag sa mga gibang pader. Wala na ang lunsod. Wala na ang templo. Pero hindi nauubos ang tapat na pag-ibig ng Diyos. Tuwing umaga, may bagong suplay ng awa ng Diyos, gaya ng manna na bumabagsak sa ilang araw-araw. Ang Panginoon ang aking bahagi, sabi ng aking kaluluwa, kaya aasa ako sa kanya. Ang bahagi ay ang lupang minana ng isang pamilya, ang kanilang mana. Nawala na sa kanya ang kanyang lupa. Pero nasa kanya pa rin ang Diyos, at sapat na ang Diyos.

Pagkatapos ay ibinahagi ng makata ang kanyang natutuhan, gaya ng pagtuturo ng isang nakatatanda sa isang nakababata. Mabuti ang Panginoon sa mga naghihintay sa kanya, sa taong humahanap sa kanya. Mabuting umasa, at tahimik na maghintay sa pagliligtas ng Panginoon. Mabuti sa isang tao na matutong magpasan ng mabibigat habang bata pa siya. Maupo nang tahimik, sabi niya. Magpakumbaba. Baka may pag-asa pa. At tinapos niya ito sa tatlong pangungusap na kumakapit sa pagkatao ng Diyos. Sapagkat hindi magtatakwil ang Panginoon magpakailanman. Kahit magdulot siya ng dalamhati, mahahabag siya, dahil napakalaki ng kanyang tapat na pag-ibig. Sapagkat hindi niya kusang ipinapahirap o pinalulungkot ang sinuman. Walang kasiyahan ang Diyos sa ating sakit. Totoo ang lungkot, pero hindi ito ang may huling salita.

Maingat ang pagkakabuo ng Mga Panaghoy. Apat sa limang tula nito ay akrostiko: nagsisimula ang mga talata nito sa mga titik ng alpabetong Hebreo, ayon sa pagkakasunod-sunod. Ang kabanata tatlo ang pinakamasalimuot sa lahat. Mayroon itong animnapu't anim na talata, at bawat isa sa dalawampu't dalawang titik ng alpabeto ay nagsisimula ng tatlong magkakasunod na talata. Maaaring maramdamang parang gulo ang dalamhati, pero ibinuhos ito ng makata sa pinakamaayos na hugis na alam niya, mula sa unang titik hanggang sa huli. At ang mga salita ng pag-asa ay nakatayo mismo sa gitna ng aklat.

Matatagpuan mo ang mga salitang ito sa Mga Panaghoy, kabanata tatlo, talata labinsiyam hanggang tatlumpu't tatlo. Isang nagdadalamhating makata sa isang wasak na lunsod, na nakaalalang bago tuwing umaga ang mga kahabagan ng Diyos. Kaya heto ang isang tanong na dadalhin mo. Sa isang mabigat na araw, ano ang isang bagay tungkol sa Diyos na mapipili mong alalahanin?