Giô-sép: Từ hố sâu đến cung điện

Một người đàn ông quyền thế đứng trong cung điện ở Ai Cập, khóc lớn đến nỗi cả nhà đều nghe. Trước mặt ông là những người anh đã từng bán ông làm nô lệ. Họ không nhận ra ông. Chưa đâu.

Giô-sép là một trong mười hai anh em, con trai của Gia-cốp, một người chăn nuôi sống ở xứ Ca-na-an. Gia-cốp có một đứa con cưng, và ai cũng biết điều đó. Đó là Giô-sép, đứa con của tuổi già. Gia-cốp may cho cậu một chiếc áo đặc biệt, rực rỡ nhiều màu. Giô-sép còn có những giấc mơ. Những bó lúa cúi rạp trước bó lúa của cậu. Mặt trời, mặt trăng và mười một ngôi sao cúi lạy cậu. Cậu kể những giấc mơ ấy cho các anh nghe. Điều đó chẳng giúp gì. Sáng Thế Ký chép rằng các anh ghét cậu, và không thể nói với cậu một lời tử tế.

Một ngày kia, Gia-cốp sai Giô-sép, lúc ấy mười bảy tuổi, đi thăm các anh đang chăn bầy ở xa nhà. Họ thấy cậu đi tới trong chiếc áo ấy. Họ nói: “Kìa, thằng nằm mộng đến kia.” Vài người muốn giết cậu. Ru-bên, người anh cả, khuyên can họ. Vậy họ lột áo cậu và quăng cậu xuống một cái hố cạn, một cái giếng khô dưới đất. Rồi một đoàn lái buôn đi ngang qua, chở hương liệu xuống Ai Cập. Giu-đa nảy ra một ý. Sao không bán nó đi? Thế là họ bán cậu với giá hai mươi miếng bạc. Họ nhúng chiếc áo vào máu dê rồi đem về cho cha. Gia-cốp khóc, và không chịu để ai an ủi.

Ở Ai Cập, Giô-sép bị bán cho Phô-ti-pha, một quan chức của Pha-ra-ôn. Và Sáng Thế Ký chép một điều vang vọng suốt cả câu chuyện. Đức Giê-hô-va ở cùng Giô-sép. Cậu làm việc chăm chỉ, và Phô-ti-pha giao cho cậu quản lý mọi thứ. Nhưng vợ Phô-ti-pha vu cáo cậu, và Giô-sép bị ném vào ngục. Ngay cả ở đó, Đức Giê-hô-va vẫn ở cùng cậu. Hai quan chức của Pha-ra-ôn, quan tửu chánh và quan thượng thiện, có những giấc chiêm bao khiến họ bối rối, và Giô-sép giải nghĩa cho họ. Mọi việc xảy ra đúng như lời cậu nói. Rồi chính Pha-ra-ôn nằm chiêm bao. Bảy con bò mập bị bảy con bò gầy nuốt mất. Bảy bông lúa chắc bị bảy bông lúa lép nuốt mất. Giô-sép được đưa ra khỏi ngục tối. Ông thưa với Pha-ra-ôn: “Chẳng phải tôi, nhưng Đức Chúa Trời sẽ ban cho Pha-ra-ôn lời đáp.” Bảy năm dư dật sắp đến, rồi bảy năm đói kém. Hãy tích trữ lúa ngay từ bây giờ. Pha-ra-ôn tháo chiếc nhẫn ấn của mình đeo vào tay Giô-sép, mặc cho ông áo vải gai mịn, và đeo vòng vàng vào cổ ông. Người nô lệ từ dưới hố sâu nay chỉ đứng sau Pha-ra-ôn trên khắp xứ Ai Cập.

Nạn đói kéo đến, đúng như Đức Chúa Trời đã bày tỏ. Nó lan đến cả xứ Ca-na-an, và Gia-cốp sai mười người con trai xuống Ai Cập mua lúa. Họ cúi rạp trước mặt quan tể tướng. Họ không hề biết đó là Giô-sép. Ông thử họ. Ông nói năng gay gắt. Ông giữ lại một người anh là Si-mê-ôn, và đòi họ phải đem người em út là Bên-gia-min xuống. Về sau, ông sai giấu chiếc chén bạc của mình trong bao của Bên-gia-min. Và rồi Giu-đa, chính Giu-đa năm xưa đã bán Giô-sép, bước ra và nài xin được ở lại làm nô lệ thay, để Bên-gia-min được về với cha. Giô-sép không thể cầm lòng được nữa. Ông bảo mọi người khác ra ngoài, rồi ông khóc òa lên.

“Tôi là Giô-sép, em mà các anh đã bán đặng bị dẫn qua xứ Ai Cập. Bây giờ, đừng buồn rầu, cũng đừng tự trách mình vì đã bán tôi đến đây. Ấy là để giữ gìn mạng sống mà Đức Chúa Trời đã sai tôi đến đây trước các anh.”

Rồi ông ôm lấy cổ Bên-gia-min, em mình, mà khóc, và Bên-gia-min cũng khóc. Ông hôn hết các anh. Và sau đó, Sáng Thế Ký chép, các anh mới nói chuyện với ông. Pha-ra-ôn sai xe đến đón Gia-cốp cùng cả gia đình xuống Ai Cập, nơi sẽ có đủ lương thực cho tất cả. Và một người cha già, đã khóc thương con mình hơn hai mươi năm, được nghe những lời ông chẳng bao giờ ngờ tới. “Giô-sép vẫn còn sống.”

Các chi tiết về việc Giô-sép được thăng chức rất phù hợp với Ai Cập cổ đại. Pha-ra-ôn trao cho ông chiếc nhẫn ấn, mang con dấu hoàng gia và quyền nhân danh vua mà hành động. Vua mặc cho ông áo vải gai mịn, loại vải dành cho các quan chức và thầy tế lễ Ai Cập. Và vua đeo một sợi dây chuyền, hay một chiếc vòng cổ bằng vàng, vào cổ ông. Các bức tranh trong lăng mộ và phù điêu Ai Cập cho thấy các quan chức được vinh danh đúng theo cách này, nhận vòng cổ vàng từ tay nhà vua để ban thưởng cho sự phục vụ trung thành. Những học giả về Ai Cập cổ đại như Kenneth Kitchen và James Hoffmeier đã chỉ ra những cảnh như thế làm bối cảnh cho câu chuyện của Giô-sép.

Câu chuyện của Giô-sép được kể trong Sáng Thế Ký, chương ba mươi bảy, và từ chương ba mươi chín đến chương bốn mươi lăm. Các anh ông toan làm hại ông. Đức Chúa Trời đã biến điều đó thành điều tốt. Và Giô-sép đã chọn tha thứ. Vậy đây là điều để suy ngẫm. Có ai mà bạn thấy khó tha thứ không, và một bước nhỏ để đến gần người ấy sẽ là gì?